Nợ quá hạn là gì? Quy trình xử lý nợ quá hạn của ngân hàng

07/12/2025 05:00
Nợ quá hạn là gì? VietinBank giải thích khái niệm, phân loại, ảnh hưởng và quy trình xử lý nợ quá hạn ngân hàng giúp người vay chủ động phòng tránh.

Chậm thanh toán so với kỳ hạn cam kết là tình trạng khá phổ biến, thường do người vay khó khăn tài chính hoặc chưa nắm rõ quy định về thời hạn trả nợ. Nợ quá hạn có thể phát sinh lãi phạt, ảnh hưởng lịch sử tín dụng và làm tăng nguy cơ chuyển thành nợ xấu nếu kéo dài. Cùng VietinBank tìm hiểu nợ quá hạn là gì và quy trình xử lý của ngân hàng để chủ động phòng tránh và xử lý kịp thời trong nội dung bài viết dưới đây.

Nợ quá hạn là gì?

Nợ quá hạn là khoản nợ vay quá hạn khi người vay không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán tiền gốc và/hoặc lãi đúng thời hạn đã cam kết trong hợp đồng tín dụng với ngân hàng hoặc tổ chức tài chính. Khi đến kỳ hạn trả nợ nhưng chưa hoàn tất nghĩa vụ thanh toán, khoản vay quá hạn sẽ được ghi nhận là nợ quá hạn theo quy định.

Tình trạng nợ quá hạn ngân hàng không chỉ phát sinh lãi phạt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến lịch sử tín dụng, làm giảm khả năng tiếp cận các sản phẩm vay vốn và dịch vụ tài chính khác trong tương lai. Đây cũng là lý do người vay cần hiểu rõ khái niệm nợ quá hạn để quản lý tài chính hiệu quả hơn.

Nợ quá hạn là khoản vay mà người vay không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán

Nợ quá hạn có những nhóm nào?

Theo Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC), các khoản vay bị chậm thanh toán từ nhóm 2 trở lên sẽ được xếp vào phân loại nợ quá hạn và chia thành 4 nhóm dựa trên số ngày quá hạn, cụ thể:

  • Nhóm 2 - Nợ cần chú ý: Khoản vay quá hạn từ 10 - 29 ngày, bắt đầu được ghi nhận trên CIC, có thể ảnh hưởng đến điểm tín dụng và khả năng vay vốn mới.
  • Nhóm 3 - Nợ dưới tiêu chuẩn: Khoản nợ quá hạn từ 30 - 89 ngày. Người vay bị hạn chế cấp tín dụng mới và chịu mức lãi phạt cao hơn.
  • Nhóm 4 - Nợ nghi ngờ: Khoản vay quá hạn từ 90 - 179 ngày, rủi ro tài chính gia tăng, ngân hàng có thể triển khai các biện pháp thu hồi nợ.
  • Nhóm 5 - Nợ có khả năng mất vốn: Khoản vay quá hạn từ 180 ngày trở lên, được xếp vào nhóm nợ xấu nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến tín dụng và rất khó thực hiện vay vốn trong tương lai.

Việc để khoản vay rơi vào các nhóm nợ quá hạn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lịch sử tín dụng của người vay. Do đó, người vay cần biết cách tính nợ quá hạn và chủ động thanh toán đúng hạn để hạn chế rủi ro.

Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng nợ quá hạn?

Thực tế, nợ quá hạn thường xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính: nguyên nhân chủ quan từ phía người vay và nguyên nhân khách quan từ các yếu tố bên ngoài.

Nguyên nhân chủ quan khiến nợ quá hạn

Nhóm nguyên nhân này xuất phát trực tiếp từ phía người vay, chủ yếu liên quan đến cách quản lý tài chính cá nhân và sự thiếu hiểu biết về hợp đồng vay vốn:

  • Quản lý tài chính cá nhân chưa hiệu quả: Việc chi tiêu thiếu kiểm soát, chưa phân bổ ngân sách hợp lý cho các khoản vay khiến người vay dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt dòng tiền khi đến kỳ thanh toán.
  • Không theo dõi lịch trả nợ: Một số khách hàng quên ngày đến hạn hoặc không chủ động chuẩn bị nguồn tiền kịp thời, đặc biệt khi chưa đăng ký hình thức thanh toán tự động với ngân hàng.
  • Chưa hiểu rõ hợp đồng vay: Việc đọc chưa kỹ các nội dung khiến người vay nhầm lẫn về thời hạn thanh toán, lãi suất, phí phạt chậm trả hoặc điều kiện gia hạn. Từ đó bị động trong việc trả tiền và phát sinh nợ quá hạn ngoài ý muốn.
  • Tâm lý chủ quan khi chậm trả trong thời gian ngắn: Nhiều người cho rằng trả trễ vài ngày sẽ không ảnh hưởng đáng kể, tuy nhiên trên thực tế điều này vẫn có thể tác động đến lịch sử tín dụng và xếp hạng nợ trên hệ thống CIC.

Nợ quá hạn do nguyên nhân khách quan

Bên cạnh yếu tố chủ quan, nợ quá hạn cũng có thể phát sinh từ những tác động bên ngoài mà người vay khó kiểm soát hoàn toàn.

  • Nguồn thu nhập bị gián đoạn hoặc không ổn định: Mất việc, giảm thu nhập hoặc hoạt động kinh doanh gặp khó khăn có thể khiến người vay không đủ khả năng thanh toán đúng hạn.
  • Biến động lãi suất đối với khoản vay thả nổi: Khi lãi suất tăng, số tiền phải trả hàng kỳ cũng tăng theo, gây áp lực tài chính lớn hơn cho người vay.
  • Các yếu tố bất khả kháng: Thiên tai, dịch bệnh, suy thoái kinh tế hoặc những biến cố cá nhân nghiêm trọng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ, dẫn đến nợ quá hạn kéo dài nếu không được cơ cấu kịp thời.

Trả nợ không đúng hạn sẽ ảnh hưởng như thế nào?

Việc phát sinh nợ quá hạn ngân hàng có thể dẫn đến nhiều hệ lụy, ảnh hưởng trực tiếp đến tài chính cá nhân và quyền lợi của người vay, cụ thể:

  • Ngân hàng/tổ chức tín dụng tính lãi suất và phí trả chậm: Khoản nợ quá hạn sẽ bị áp dụng lãi phạt và các khoản phí liên quan, khiến tổng số tiền phải trả tăng lên đáng kể.
  • Ảnh hưởng tiêu cực đến điểm tín dụng: Thông tin nợ quá hạn được ghi nhận trên hệ thống CIC, làm giảm điểm tín dụng và tác động đến uy tín tài chính của người vay.
  • Hạn chế khả năng vay vốn: Người vay có thể gặp khó khăn khi tiếp cận các khoản vay mới, bị giảm hạn mức hoặc phải chấp nhận lãi suất cao hơn.
  • Nguy cơ bị xử lý tài sản thế chấp: Đối với các khoản vay có tài sản bảo đảm, ngân hàng có thể thực hiện thu hồi, xử lý tài sản theo quy định để thu hồi nợ.

Vay Ngân HàngTrả nợ không đúng hạn dễ xảy ra nguy cơ bị xử lý tài sản thế chấp

5 bước ngân hàng xử lý nợ quá hạn

Khi phát sinh nợ quá hạn, ngân hàng sẽ triển khai quy trình xử lý theo từng bước, tuân thủ quy định của Ngân hàng Nhà nước, nhằm thu hồi khoản vay đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người vay. Cụ thể, cách xử lý nợ quá hạn tại ngân hàng thường gồm 5 bước sau:

Bước 1 - Nhắc nhở, thông báo khoản vay quá hạn

Ngay khi khoản vay phát sinh nợ quá hạn, ngân hàng sẽ chủ động liên hệ với khách hàng qua điện thoại, tin nhắn hoặc Email để thông báo tình trạng khoản vay, số tiền cần thanh toán và lãi phát sinh. Đồng thời nhắc nhở khách hàng thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo đúng quy định.

Bước 2 - Thực hiện các biện pháp thu hồi nợ

Trường hợp khách hàng chưa thanh toán sau nhiều lần nhắc nhở, ngân hàng sẽ tăng cường các biện pháp thu hồi như gửi văn bản thông báo chính thức hoặc liên hệ với người thân của người vay theo thông tin đã đăng ký trong hồ sơ vay. Bên cạnh đó, khoản nợ quá hạn sẽ được cập nhật trên hệ thống CIC, ảnh hưởng tiêu cực đến lịch sử tín dụng của người vay.

Bước 3 - Áp dụng phí phạt đối với nợ quá hạn

Tùy theo thời gian chậm trả, ngân hàng sẽ áp dụng lãi suất phạt và các khoản phí trả chậm theo hợp đồng tín dụng. Việc kéo dài thời gian quá hạn có thể khiến khoản vay bị xếp vào nhóm rủi ro cao hơn, gia tăng áp lực tài chính cho khách hàng.

Bước 4 - Xử lý tài sản thế chấp (nếu có)

Đối với các khoản vay có tài sản bảo đảm, nếu người vay không khắc phục nợ quá hạn trong thời gian dài, ngân hàng có quyền xử lý tài sản thế chấp (nhà ở, xe cộ, sổ tiết kiệm,...) theo đúng quy định pháp luật nhằm thu hồi khoản nợ còn tồn đọng.

Bước 5 - Khởi kiện, cưỡng chế thi hành án (nếu cần)

Nhiều khách hàng băn khoăn nợ ngân hàng bao nhiêu thì bị khởi kiện, tuy nhiên việc này phụ thuộc vào giá trị khoản vay, thời gian quá hạn và mức độ hợp tác của người vay. Trường hợp khách hàng cố tình không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, ngân hàng có thể khởi kiện ra tòa án để yêu cầu cưỡng chế thi hành án. Đây là biện pháp cuối cùng, chỉ áp dụng khi các phương án hỗ trợ và thu hồi nợ trước đó không đạt hiệu quả. 

Những câu hỏi thường gặp về nợ quá hạn

Nợ quá hạn 1 ngày có sao hay không?

Dù chỉ quá hạn 1 ngày, khoản vay vẫn có thể bị ngân hàng ghi nhận là trả chậm và phát sinh lãi phạt theo quy định. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, lịch sử tín dụng của người vay có thể bị ảnh hưởng.

Nợ quá hạn bao lâu sẽ trở thành nợ xấu?

Theo quy định phân loại nợ trên hệ thống CIC, khoản nợ quá hạn từ 90 ngày trở lên sẽ bị xếp vào nhóm nợ xấu (bao gồm nhóm 3, 4 hoặc 5), gây khó khăn lớn cho việc vay vốn trong tương lai.

Nợ quá hạn trong bao lâu thì bị phạt?

Thông thường, khách hàng có thể bị áp dụng lãi suất phạt ngay từ ngày đầu tiên quá hạn, với mức lãi cao hơn so với lãi suất vay ban đầu, tùy theo quy định của từng ngân hàng.

Có thể vay mới khi đang có nợ quá hạn hay không?

Khách hàng đang có nợ quá hạn sẽ rất khó được phê duyệt khoản vay mới. Ngân hàng sẽ căn cứ vào nhóm nợ trên CIC, điểm tín dụng và khả năng trả nợ để xét duyệt. Trong đa số trường hợp, người vay cần tất toán khoản nợ quá hạn trước khi đăng ký vay mới; hoặc ngân hàng có thể áp dụng mức lãi suất cao hơn và nhiều điều kiện khắt khe hơn bình thường.

Có những cách nào để tránh nợ quá hạn không?

Để bảo vệ an toàn tín dụng của mình, người vay nên chủ động thực hiện các cách tránh bị nợ quá hạn sau:

  • Lập kế hoạch tài chính rõ ràng, ưu tiên nguồn tiền trả nợ đúng hạn.
  • Sử dụng tính năng nhắc nợ hoặc trích nợ tự động qua ngân hàng số.
  • Theo dõi thường xuyên lịch trả nợ và thông tin tín dụng trên CIC.
  • Chủ động liên hệ ngân hàng khi gặp khó khăn để được tư vấn gia hạn hoặc cơ cấu lại khoản vay.

Qua nội dung bài viết, VietinBank đã giúp quý khách hiểu rõ nợ quá hạn là gì, cách phân loại, nguyên nhân, ảnh hưởng cũng như quy trình xử lý nợ quá hạn ngân hàng. Việc chủ động thanh toán đúng hạn và nắm rõ quy định về nợ quá hạn sẽ giúp bảo vệ lịch sử tín dụng và hạn chế rủi ro tài chính. Nếu bạn có nhu cầu vay mua ô tô, vay sản xuất kinh doanh, vay bất động sản,… an toàn, đáp ứng nhu cầu, hãy liên hệ VietinBank qua hotline 1900 558 868 để được tư vấn chi tiết.

*Lưu ý: Các chính sách, chương trình ưu đãi, điều khoản - điều kiện, lãi suất và biểu phí sản phẩm/dịch vụ có thể được cập nhật theo từng thời kỳ. 

Có thể bạn quan tâm
Chat cùng VietinBank